Gezi Parkı davası nasıl yeniden gündeme taşındı ve davada yeniden yargılama mümkün mü?

Son haftalarda Türkiye'de yaşanan siyasi gelişmelerle birlikte, Gezi Parkı davası da kamuoyunun odak noktalarından biri haline geldi.Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Genel Başkanı Özgür Özel'in 2 Mayıs'taki görüşmesinde Gezi Parkı davası da masaya yatırıldı.Özel, sonraki günlerde yaptığı açıklamalarda, davada yeniden yargılama talebinde bulunarak çözüm için adımlar atılması çağrısında bulundu.Dava kapsamında tutuklanan Osman Kavala'nın avukatlarından birinin, yerel mahkemeye itiraz dilekçesi verdiği ortaya çıktı.Bazı uzmanlar, Gezi Parkı davasının tekrar gündeme gelmesini, ülke siyasetinde yaşanan "normalleşme" veya "yumuşama" sürecinin bir parçası olarak değerlendirdi.Ancak iktidara yakın çevrelerden farklı görüşler dile getirilirken, Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkanı Devlet Bahçeli, yeniden yargılama taleplerini sert bir şekilde eleştirdi.Osman Kavala ise yaptığı açıklamada, "hak ihlalleri içeren davaların yeniden görülmesinin, temel hukuk ilkeleri ve insan haklarına saygının gereği olduğunu" vurguladı.Tartışmaların odak noktasını, davanın geçmişi ve bundan sonraki hukuki süreçler oluşturdu. Tartışmalar nasıl başladı ve nasıl ilerledi?Son zamanlarda Gezi Parkı davasının tekrar güçlü bir şekilde gündeme gelmesine yol açan en önemli gelişme, Recep Tayyip Erdoğan ile Özgür Özel arasındaki 2 Mayıs'taki görüşmede yaşananlar oldu.Bu toplantıda, Özel, Erdoğan'a, Gezi Parkı davası kapsamında cezaevinde bulunan Tayfun Kahraman'ın kızının cezaevinden önce ve sonra çekilen fotoğraflarını sundu.Aynı gün, Hürriyet gazetesinde Abdülkadir Selvi, Gezi davasıyla ilgili bir itirazın yapıldığını ve bu itirazın davayı temelden etkileyebileceğini öne sürdü.Selvi, bu itirazda, Gezi davasında verilen cezaların temelini oluşturan ve ortadan kaldırılmak istenen Türkiye Cumhuriyeti hükümetinin "Başbakan" ve "Bakanlar Kurulu" olduğunu, ancak bunların 2017 referandumu sonrasında ortadan kalktığını belirtti ve suçun mağduru olan hükümetin, yasa ve Anayasa'dan çıkarıldığını ifade etti.Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) Ankara milletvekili ve Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi (AKPM) Türkiye Delegasyonu Başkanı Tuğrul Türkeş, 3 Mayıs'ta yaptığı açıklamada, dilekçeyle başvuruyu eleştirenleri sert bir şekilde eleştirdi.Türkeş, "Bu kişiler neye dayanarak ve neye karşı çıktılar?" sorusunu sorarak beş madde halinde cevaplar verdi. Maddelerden birinde, "Osman Kavala'nın tahliye olma ihtimalinin yüksek olmasına mı?" diye sordu.CHP Genel Başkanı Özel, 4 Mayıs'ta yaptığı açıklamada, Erdoğan ile yaptığı görüşmede belgeleri bıraktığını ve AİHM kararına rağmen inatlaşmamanın önemini vurguladı.Özel, "Son günlerde Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi'nde tam gün temaslar yaptım. Birçok devlet başkanıyla görüştüm. Türk heyetini de ziyaret ettim. Heyettekiler bize, 'Ağzımızı açsak, bize Osman Kavala diyorlar, adım attırmıyorlar' dedi. Bu sıkıntılı durumdan bir çıkış yolu bulunsun" şeklinde konuştu. Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum, 5 Mayıs'ta "sivil itaatsizlikle" ilgili bir paylaşım yaparak, geçmişteki sivil eylemleri emperyalist projelerle ilişkilendirerek ve Türkiye'deki Gezi Parkı olaylarını bu çerçevede değerlendirerek tartışmalara bir tepki gösterdi.Uçum'un paylaşımı, Gezi Parkı davasındaki yeniden yargılama tartışmalarına bir tepki olarak yorumlandı.Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkanı Devlet Bahçeli ise 7 Mayıs'ta, CHP lideri Özel ile görüşmesinden önce yaptığı açıklamada, Kavala ve Gezi davası üzerine yürütülen tartışmaları eleştirdi.Bahçeli, Osman Kavala'nın Gezi Parkı davasında hüküm almasına dair kamçılanan yeniden yargılama sürecini ve tartışmaları eleştirerek, bazı yazarların Türkiye'nin uluslararası kuruluşların kararlarına uymaması konusunda yaptırım tehditleriyle karşı karşıya kalmasını sorguladı.Ayrıca Bahçeli, "Mahkum olmuş Kavala'nın içeride tutulduğu" iddiasını dile getirenleri devlet ve millet muhalifi olarak tanımlayarak, Türkiye'nin uluslararası baskılara teslim olmaması gerektiğini vurguladı ve Milliyetçi Hareket Partisi'nin bu tür emellere karşı direneceğini belirtti. Başvuru dilekçesi neyle ilgili?BBC Türkçe'nin Gezi Parkı davasındaki farklı sanıkların avukatlarıyla yaptığı görüşmelerde, davada henüz yeni bir hukuki durumun oluşmadığı ifade ediliyor.Avukatlar, Osman Kavala adına yapılan yeniden yargılama talebinin, İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi'nde geçtiğimiz haftalarda bir avukat tarafından yapıldığını ve mahkemenin bu talebi yeniden yargılama için yeterli bulmadığını, bunun üzerine avukatın yeni bir dilekçeyle başvuruda bulunduğunu aktarıyorlar.Bu avukatın, Kavala'nın daha önce kamuoyunca bilinen avukatlarından biri olmadığı belirtiliyor.BBC Türkçe'nin edindiği bilgilere göre, bu dilekçe, Gezi Parkı davası sürecinde Kavala'nın avukatlığını yapan diğer avukatların toplu olarak verdiği bir dilekçe değil.Gezi Parkı davası avukatlarının ifadelerine göre, dilekçede Kavala'ya Türk Ceza Kanunu'nun 312. Maddesi uyarınca 'Türkiye Cumhuriyeti hükümetini ortadan kaldırmaya ve görevini yapmasını engellemeye teşebbüs' suçundan ceza verildiği belirtiliyor. Ancak dilekçede, hükümetten başbakan ve bakanlar kurulunun kastedildiği, ancak 2017'deki referandumdan sonra başbakanlık ve bakanlar kurulunun ortadan kalktığı iddia ediliyor. Bu durumda mağdurun ortadan kalktığı savunuluyor.Kavala'dan açıklama: Adalet herkes için gereklidirOsman Kavala, 9 Mayıs'ta yaptığı açıklamada sadece Gezi davası değil, benzer davalarla ilgili bir çağrıda bulundu.Kavala, açıklamasında, "Bariz hak ihlalleri içeren, delillere dayanmayan mahkûmiyet kararlarının verildiği, suçsuz insanların yıllar boyu hapis kalmalarına yol açan davaların yeniden görülmesi temel hukuk ilkelerinin ve insan haklarına saygının gereğidir" sözlerini dile getirdi.Ayrıca, "AYM ve AİHM'nin kararlarının sadece başvuranların değil her yurttaşın adalet talep etme hakkıyla doğrudan ilgili" olduğunu belirten Kavala, "Adalet herkes için gereklidir. Her yurttaşın hayatı ve hakları eşit derecede değerlidir" ifadelerini kullandı.Yeniden yargılama mümkün mü?Gezi Parkı davası, siyasi tartışmaların önemli bir gündem maddesi haline geldi ve yeniden yargılamanın mümkün olup olmadığına dair farklı görüşler dile getiriliyor.BBC Türkçe'nin konuştuğu farklı avukatlar, cezaevinde bulunan kişilerin haklarındaki kararların Yargıtay tarafından kesin hükümlere onaylandığını, ancak bunun dahi yeniden yargılamanın mümkün olduğunu belirtiyorlar.Avukatlar, itiraz dilekçesi yoluyla mahkemeye yapılan başvuru sonrasında davanın yeniden görülme sürecinin hukuken mümkün olduğunu ifade ediyorlar. Ancak daha somut olarak Anayasa Mahkemesi'nin (AYM) kararını beklediklerini vurguluyorlar.Örneğin, Çiğdem Mater’in avukatı Hürrem Sönmez, AYM'nin bu konuda ivedilikle bir karar vermesini ve ardından yeniden yargılamanın yolunu açmasını umut ettiğini belirtiyor.Davayı takip eden Can Atalay'ın avukatı Özen de AYM'nin kararının önemine dikkat çekiyor ve Gezi davasında yaşanan hak ihlallerinin AYM tarafından değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.Avukatlar, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın da "olağanüstü kanun yolu" üzerinden kararı bozma yetkisi olduğunu ve böyle bir hukuki yolun bulunduğunu ekliyorlar.AYM'nin kararı beklenirken, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne başvurmanın da bir seçenek olduğu belirtiliyor. Ancak avukatlar, iç hukuk yollarının tüketilmesi gerektiği ve AYM'nin kararının beklendiği vurgusunu yapıyorlar. Gezi davasında bugüne kadar neler yaşandı?Gezi Parkı davası kapsamında Osman Kavala, 1 Kasım 2017'den beri; Çiğdem Mater, Mine Özerden, Can Atalay, Tayfun Kahraman ise 25 Nisan 2022'den bu yana hapiste bulunuyor.10 Aralık 2019'da Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Osman Kavala'nın tutukluluğunun üç ayrı maddesine aykırı olduğunu belirterek, derhal serbest bırakılmasına karar verdi. Ancak bu karara rağmen tahliye gerçekleşmedi ve Temmuz 2022'de AİHM, Türkiye'nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ni ihlal ettiğine karar verdi.Nisan 2022'de İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi, Kavala'ya "hükümeti ortadan kaldırmaya teşebbüsten" suçundan ağırlaştırılmış müebbet; Mücella Yapıcı, Çiğdem Mater, Hakan Altınay, Mine Özerden, Can Atalay, Tayfun Kahraman, Yiğit Ali Ekmekçi'ye ise bu suça yardımdan 18 yıl hapis cezası verdi. Eylül 2023'te Yargıtay 3. Ceza Dairesi, Kavala'ya verilen cezayı onarken, diğer sanıklardan bazılarının mahkumiyet kararlarını bozdu ve tahliyelerine hükmetti.Bu süreçte Can Atalay, 14 Mayıs genel seçimlerinde Türkiye İşçi Partisi’nden milletvekili seçildi. Ancak tahliye edilmemesi üzerine Atalay'ın avukatları Yargıtay'a başvurdu ve ardından AYM'ye ihlal başvurusunda bulundu. AYM, Atalay'ın seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkının ihlal edildiğine karar verdi. Yargıtay 3. Ceza Dairesi bu kararı uygun bulmayınca avukatlar tekrar AYM'ye başvurdu ve AYM ikinci kez ihlal kararı verdi. Bu ikinci kararda, bireysel başvuru hakkının da ihlal edildiği belirtildi. Ancak Yargıtay 3. Ceza Dairesi kararı uygun bulmadı ve AYM üyeleri hakkında suç duyurusunda bulunduğu bildirildi. Avukatlar, bu süreçte bir kez daha AYM'ye başvurdu.